تبديل مي‎شوند که مي توانند زندگي شهري را مختل کرده و موجب خسارات فراواني گردند. بطور کلي سيلابهايي که در شهرها رخ مي دهند. خسارات ناشي از آن را به دو دسته مستقيم و غير مستقيم تقسيم مي کنند.

2-3-2- سيل ناگهاني شهر
عدم لايروبي انهار و رودخانه هاي داخلي شهري از يک طرف از بين بردن نفوذ پذيري آب در خاک در داخل شهرها که عموما از آسفالت مي باشد و توسط خاک و زباله عموما انباشته مي گردد از جمله عواملي است که سيل هاي شهري را ايجاد مي نمايد.

2-4- مهم‎ترين خسارات سيل
تخريب پل‎ها، تخريب جاده‎ها، تخريب زمين‎هاي كشاورزي، تخريب چاه‎ها و قنات‎ها و تخريب بندها و سدها، تخريب منازل مسكوني ازدياد ناقلين (مالاريا)، آلودگي آب، از بين رفتن محصولات و حيوانات اهلي (سوء تغذيه) آسيب به مكان‎هاي بهداشتي و ارتباطي.
زيان‎هاي ناشي از سيل مربوط به پوشيده شدن زمين از آب و نيز فشار خود آب است. سيل ممكن است لوله‎هاي آب يا فاضلا را جابه‎جا كند. در يك مورد، 5 كيلومتر از يك لوله 90 سانتي‎متري آب را سيل با خود برده است.
ممكن است تأسيسات تصفيه آب و تلمبه خانه‎ها زير آب فرو روند و گل و لاي داخل تلمبه‎ها، موتورها و ساير تجهيزات شوند كه اين امر سبب تعميرات گران و وقت‎گيري خواهد شد. آسيب ساختمان‎هاي محافظ چاه‎ها و چشمه‎ها ممكن است منجر به آلودگي آب آشاميدني شود. تأسيسات تصفيه فاضلاب و لوله‎هاي خروج فاضلاب بيشتردر معرض صدمات سيل قرار مي‎گيرد. پس زدن آب در لوله‎هاي فاضلاب بيشتر در معرض صدمات سيل قرار مي‎گيرند. پس زدن آب در لوله‎هاي فاضلاب سبب سرريز شدن آدمروها، مخازن فضولات و چاه‎هاي فاضلاب مي‎شود. به علت بالا آمدن سطح آب انواع زباله در نقاط مختلف پخش مي‎شوند كه جمع‎آوري و دفع آنها مشكل مهمي ايجاد مي‎كند. جمع شدن زباه و فضولات سبب افزايش مگس و جوندگان مي‎شود. دفن مردگان و زير خاك كردن لاشه حيوانات مرده مواقعي مشكل فوري و مهمي را به وجود مي‎آورد.
شگفت اين كه هنگام وقوع سيل خطر آتش‎سوزي نيز افزايش مي‎يابد. بالا آمدن سطح آب ممكن است سبب واژگون شدن مخازن نفت يا بنزين شود و يا ورود آب به مخازن برگ مواد سوتي سبب پخش شدن آنها در منطقه وسيعي گردد. اگر جرقه‎اي به اين مواد سوختي برسد آتش به سرعت همه جا را فرا مي‎گيرد، زيرا اشغال شناور در سطح آب و ساير اشياء معمولاً همگي مواد قابل اشتغال‎اند. گاه اتصال در شبكه برق ساختمان‎هايي كه زير آب رفته‎اند، ‌باعث آتش‎سوزي و برق‎گرفتگي مي‎شود. تأسيسات بهسازي مناطق ساحلي ممكن است به هنگام هجوم اين امواج ويران شوند و يا در اثر شسته شدن زمين و فرو ريختن آن، در معرض صدمه قرار گيرند.
2-5- عوامل موثر در بروز سيلاب
عوامل بروز سيل را مي توان بطور کلي به سه دسته اقليمي، خصوصيات فيزيکي و فعاليتهاي انساني تقسيم کرد. علت اصلي وقوع سيل بارش مي باشد. خصوصيات فيزيکي حوضه ها باعث مي شودکه حجم زيادي از بارندگي به رواناب تبديل گردد.
1- عوامل اقليمي:
اين عوامل شامل موارد زير مي باشد.
بارندگي بيش از اندازه، رگبارهاي سيکلوني، بارش با شدت زياددر حوضه هاي کوچک مقياس، بارش و ذوب برف مي باشد.
2- خصوصيات فيزيکي حوضه ها
ميزان رطوبت خاک، سطح آب زير زميني پيش از باران، آهنگ نفوذ طبيعي، نفوذ ناپذيري سنگهاي تشکيل دهنده حوضه، نوع و شکل هندسي حوضه مي باشد.
3- فعاليتهاي انساني
از جمله فعاليتهاي انساني مي توان به موارد زير اشاره نمود:
تغيير کاربري اراضي رواناب را افزايش مي دهد
تجاوز به حريم رودخانه ها مانع جريان مي شود
زهکشي در بالادست پيکهاي سيل را افزايش مي دهد
تغيير اقليم بر فراواني و بزرگي بارش ها و سيل ها تاثير مي گذارد
در واقع فشار جمعيت توسعه زيستي، که همراه با سود خالص اقتصادي است. از راههاي نفوذ سيل در يک مکان جغرافيايي است. چگونه انسان به وقوع سيل کمک مي کند؟ مسير عبور آب يک جريان طبيعي است و سيل رودخانه اي نيز يک خطر هميشگي است زماني تبديل به يک سانحه مي گردد که انسان مسير آن را اشغال نمايد. در نتيجه افزايش جمعيت در يک ناحيه محدود، امکان وقوع سيل را به چند برابر مي رساند. امکانات حفاظتي، امکان وقوع را به صفر نمي رساند بلکه با افزايش فشار به آب صدمات تخريبي آن بسيار بالا مي رود، از بين بردن جنگلها در واقع از بين بردن کاهش جذب آب توسط خاک است. در نتيجه امکان وقوع سيل بالا مي رود. تخريب عرصه مرتع، جنگل، افزايش جاده، ساختمان و توسعه شهر و کاربري نادرست اراضي از عوامل عمده انساني و مصنوعي سيل مي باشد(لطفي، 1390، ص 289).

2-6- پيش بيني سيل
هدف از پيش بيني سيل برآورد دبي جريان و سطح سيلابي است که در يک دوره بازگشت مشخص (مثلا در يک دوره 25، 50 يا 100 ساله) احتمال وقوع آن وجود دارد. نتايج اين پيش بيني که سيلاب طراحي نام دارد، به عنوان مبنايي براي انتخاب روشهاي مقابله با سيل مورد استفاده قرار مي‌گيرد. سيلاب طراحي معمولا بر مبناي هزينه لازم براي کنترل آن و ميزان ريسک و خطري که تخريب سيستم کنترل سيلاب پيشنهادي براي جان انسانها دارد، انتخاب مي‌شود.
در مواردي که گسيختگي سازه آبي منجر به از دست رفتن جان انسانها و اموال زيادي بشود، طراحي بر مبناي سيلابها با احتمال رخداد کمتر و دوره بازگشت طولاني تر، مثلا سيلاب 1000 ساله و حتي بيشتر، انجام مي‌شود. سطح گسترش و ارتفاع اين سيلابها بيش از سيلابهايي است که از احتمال رخداد بيشتري برخور دارند. پيش
بيني سيلاب طراحي به دو صورت تحليلي و زمين شناسي انجام مي‌شود که اغلب مکمل يکديگرند. عواملي که براي پيش بيني تحليلي سيلاب مورد توجه قرار مي‌گيرند شامل موارد زير است.
1. بررسي توپوگرافي بخشي از حوضه آبريز که جريان آب را به منطقه مورد مطالعه تامين مي‌کند.
2. تعيين نوع پوشش سطح زمين (سنگ، خاک، گياهان)، جهت تخمين نسبت آب جاري شده به آب نفوذي و تبخيرشده.
3. تعيين بزرگترين رگبار و بارندگي محتمل با توجه به داده‌هاي موجود.
4. توجه به فصل، زيرا شرايطي مثل اشباع بودن زمين از آب يا پوشيده بودن سطح آن از برف تاثير مستقيمي بر جريان سطحي آب دارند.
5. تعيين ظرفيت ذخيره بستر اصلي رود و دشت سيلابي اطراف آن، تغييرات احتمالي در ظرفيت ذخيره بخشهاي پائين رود در آينده نيز مورد توجه قرار گيرد.

2-7- اهميت پيش بيني وقوع سيل
اطلاع از چگونگي جريان، حجم، شدت، مدت، مکان و بالاخره زمان وقوع سيلها اهميت ويژه‌اي در طراحي و نگهداري سازه‌هاي مهندسي، مخصوصا تاسيسات آبي و همچنين پيش بيني خطرات و زيانهاي احتمالي ناشي از سيل دارد. به دليل شرايط آب و هوايي کشورمان سيلابها، چه از نوع بهاره و ناشي از ذوب برف باشند و چه از نوع ناگهاني ناشي از رگبار، بخش عمده‌اي از جريان سطحي اغلب رودهاي حوضه مرکزي را تشکيل مي‌دهد.
اندازه گيري دبي رودها در کشور ما از 40 سال پيش و ابتدا از رودخانه‌هاي اطراف تهران آغاز شد. شبکه ايستگاههاي اندازه گيري سطح آب و مقدار جريان رودهاي کشور (شبکه هيدرومتري)، در حال حاضر داراي 870 ايستگاه است که بخشي از آن فعال است. شبکه آب شناسي کشور شامل ايستگاههاي اندازه گيري آب، تبخير، باران، برف و آزمايشگاههاي تعيين کيفيت آب و رسوب زير نظر دفتر بررسيهاي منابع آب وزارت نيرو اداره مي‌شود. معمولاً سيل در اثر عوامل زير ايجاد مي‎شود:
1. ريزش سريع نزولات آسماني و عدم گنجايش محل نزول.
2. عدم نفوذپذيري زمين محل و ذوب سريع برف‎ها.
3. عدم گنجايش و عدم طراحي صحيح مسير رودخانه‎ و سيل‎ها
4. عدم استفاده از سيل بند و ديوارهاي محافظ در مناطق سيل‎خيز
5. عدم گنجايش صخره‎ها و جوي‎ها جهت عبور آب درمناطق شهري و مسدود شدن رودخانه‎ به علت ريزش كوه
6. عدم لايروبي رودخانه و تجمع رسوبات سنگين و غيرطبيعي پشت سدها.
7. خرابي سيل‎بندها، سدها و مخازن آب.

2-8- فرايندايمن سازي
فرايند ايمن سازي شامل انواع اقداماتي است که پيش از وقوع حادثه و براي کنترل و کاهش خسارات جاني و مالي احتمالي ناشي از بروز سيل انجام مي گيرد. فرايند ايمن سازي به دو صورت توصيه هاي قبل از وقوع سيل و بعد از وقوع سيل مورد بررسي و مطالعه قرار مي گيرند.

2-8-1 – توصيه هاي قبـل از بـروز سيل
همان طور که مي دانيم سيل از بلاياي طبيعي است که همه ساله در گوشه و کنار دنيا اتفاق مي افتد و باعث خسارت هاي مالي و جاني زيادي مي شود.
دستورالعمل مقابله با اين گونه موارد اضطراري، به شرح زير است:
اصل بهداشت رواني عبارت است از حفظ خونسردي و همدلي با ديگران توأم با اميد به خداوند سبحان. اين نکته را هرگز فراموش نکنيد.
هشدار سيل در رسانه ها، به معناي آن است که سيل جاري شده است يا جاري خواهد شد، لذا از قبل آماده باشيد.
همواره کيف امداد و نجات هلال احمر را در منزل آماده داشته باشيد.
از منابع مختلف از جمله راديو و تلويزيون و ساير وسايل ارتباطي، مانند بي سيم و پايگاه انتظامي، اطلاعات و آگاهي هاي لازم را دريافت کنيد.
براي زمان وقوع سيل، در منبعي آب سالم ذخيره کنيد.
در مناطق سيل خيز، تأمين جاني و مالي در برابر زيان هاي احتمالي ضروري است، بنابراين، بهتر است اسناد و اوراق بهادار را در جعبه اي مطمئن قرار دهيد.
در نظر داشته باشيد اگر به شما گفته شود منزل را تخليه کنيد، به چه جاهايي مي توانيد برويد. بنابراين از قبل چند مکان را انتخاب کنيد.
همواره کمي بنزين در باک اتومبيل داشته باشيد زيرا ممکن است مجبور شويد خانه را ترک کنيد.
با مناطق سيل خيز آشنا شويد. براي اطلاعات بيشتر مي توانيد با مرکز هلال احمر محل خودتان تماس بگيريد.
تابلو برق را در طبقات فوقاني ساختمان جاسازي کنيد.
خانواده و اموالتان را در برابر سيل بيمه کنيد.
از ساختن خانه يا محل کار خود در مکان هايي که خطر سيل آنجا را تهديد مي کند خودداري کنيد.
به تعداد كافي آجر و گوني و به مقدار كافي شن و ماسه در منزل داشته باشيد.
اسناد، كاغذها و اسكناسهاي خود را در كيسه‌هاي پلاستيكي و در مكاني امن نگهداري كنيد.
چنانچه ورودي‌هاي منزل يا پنجره‌ها در معرض خطر سيل هستند، لبه‌هاي آنها را با كيسه‌هاي شن و ماسه بپوشانيد.
فرشها و اشيايي گرانقيمت را به طبقات بالاتر و يا سطوح مرتفع منتقل نماييد.
ظروف پلاستيكي، سينك ظرفشويي و وان يا زيردوشي حمام را با آب سرد تميز پر كنيد.
از آجرها براي بالا بردن سطح اثاث منزل استفاده كنيد.
سريعترين وايمن ترين راه رسيدن به نزديكترين نقطه مرتفع درمحل سكونت خود را هميشه درنظر داشته باشيد.
هميشه راديوي باتري دار، چراغ قوه با باتري وكيف كمكهـاي اوليـه دردسـترس داشته باشيد
فراهم نمودن آب خوراكي و غذاي كنسرو شده دربعضي از شرايط جان شما را نجات مي دهد
تهيه كيـسه هاي شن جهت جلوگيري از ورود آب به منزل الزامي است
توصيه هايي براي دستگاه هاي اجرايي جهت پيشگيري و مقابله با سيل :
مجهز نمودن بعضي از مراكز مه
م مانند مراكز درماني به جنراتـور توليد برق ضروري است
لزوم رعايت اصول و ضوابط مهندسي رودخانه در احداث پل‎ها مطابق استاندارد.
مطالعه و اجراي طرح‎هاي سيستم‎ هشدار سيل (مناطق پرجمعيت، كوهستاني و رودخانه‎هاي بزرگ).
حفاظت و جلوگيري از دخل و تصرف غيرمجاز در بستر رودخانه‎ها و مسيل‎ها.
پاكسازي و دفع انباشته‎هاي طبيعي و مصنوعي در محدوده پل‎ها و زيرگذرها با هماهنگي شركت‎هاي آب منطقه‎اي.
لزوم استفاده از كارشناسان شركت‎هاي آب منطقه‎اي در هنگام بروز سيلاب به منظور ثبت آمار و خسارات سيلاب‎ و يكنواخت‎سازي آمار و اطلاعات و استفاده از نظرات كارشناسي شركت‎هاي آب منطقه‎اي در زمينه تحليل علل بروز و تشديد سيل و چگونگي مقابله و كاهش خسارات در حين وقوع سيل.
نصب تابلوهاي هشدار سيل در مسير رودخانه‎هاي سيل خيز (در نقاط خاص و مهم و با توجه به شرايط رودخانه‎ها و مسير سيل‎ها).
ايجاد نظام هشدار و مديريت سيل (حوزه‎هاي كوچك و پرجمعيت كوهستاني – مناطق شهري – رودخانه‎هاي بزرگ).
لزوم به كارگيري و توسعه نقش بيمه در سرمايه‎گذاري طرح‎هاي پيشگيري

 

دیدگاهتان را بنویسید